Bacteriën en ziektekiemen in drinkwater: wat u moet weten

In veel Europese regio’s leveren drinkwaterbedrijven drinkwater van hoge kwaliteit en controleren zij dit regelmatig. Risico’s ontstaan meestal binnen het gebouw: in verontreinigde leidingen of wanneer water stagneert, kunnen bacteriën of andere ziektekiemen zich vermenigvuldigen. Voor beheerders van drinkwatersystemen betekent dit: in de meeste gevallen ligt het probleem niet bij de levering, maar bij de installatie binnen het gebouw zelf. 

In dit artikel bespreken wij de belangrijkste bacteriën die in drinkwater voorkomen en lichten wij toe welke andere ziektekiemen eveneens een rol kunnen spelen.

Bacteriën in drinkwater: water hoeft niet volledig kiemvrij te zijn

Volgens het Drinkwaterbesluit mag drinkwater geen micro-organismen of andere stoffen bevatten in concentraties die de menselijke gezondheid in gevaar kunnen brengen. Dit betekent dat leidingwater niet volledig vrij van bacteriën hoeft te zijn, maar dat er duidelijke grenswaarden zijn vastgelegd die bepalen wanneer actie nodig is. Als deze grenswaarden worden overschreden, moeten beheerders passende maatregelen nemen om de drinkwaterhygiëne te waarborgen, in lijn met de richtlijnen van het RIVM.

Goed om te weten: normen, indicatorparameters en het actieniveau

• Normen (Drinkwaterbesluit, bijlage): gelden voor specifieke bacteriën zoals E. coli. Zo mag E. coli niet aanwezig zijn in 100 ml (KVE/100 ml) drinkwater. Zelfs een enkele detectie vereist onmiddellijke actie.
• Indicatorparameters (Drinkwaterbesluit, bijlage): worden gebruikt om de algemene toestand van het drinkwatersysteem te beoordelen (bijvoorbeeld coliforme bacteriën, kolonietellingen). Een overschrijding vormt geen direct gezondheidsrisico, maar wijst op problemen die beheerders moeten onderzoeken.
• Actieniveau voor Legionella (Drinkwaterbesluit / RIVM-richtlijnen): in de regelgeving is geen vaste grenswaarde opgenomen, maar de richtlijnen hanteren een actieniveau van ≥ 100 KVE/l. Als dit niveau wordt overschreden, is een legionellarisicoanalyse en een beheersplan verplicht.

Voor beheerders van drinkwatersystemen betekent dit: normen beschermen direct de gezondheid, indicatorparameters helpen de hygiëne van het systeem te beoordelen en het actieniveau geeft de risico’s door Legionella aan.

Vooral in zorginstellingen zoals ziekenhuizen zijn specifieke preventieve maatregelen en onmiddellijke actie bij een detectie vereist. Patiënten met een verzwakt immuunsysteem lopen een hoger risico ziekten op te lopen door besmet drinkwater.

Bevordert Biofilm ziektekiemen in drinkwater?

Ja, de vorming van Biofilm stimuleert de groei van ziektekiemen en bacteriën, omdat deze ideale omstandigheden biedt voor pathogenen om zich te vermenigvuldigen. Omdat Biofilm moeilijk te verwijderen is, is preventie bijzonder belangrijk (bijv. door correct systeemgebruik, hygiënische installatie en het handhaven van adequate temperaturen).

Bacteriën en ziektekiemen in drinkwater: een overzicht

Een breed scala aan bacteriën en virussen kan in water overleven, ten minste gedurende een bepaalde periode, en het drinken van besmet water kan gezondheidsproblemen veroorzaken. Sommige pathogenen kunnen ook het lichaam binnendringen via aerosolen, de huid, wonden of lichaamsopeningen.

Legionella in drinkwater

Legionella behoren tot de bekendste bacteriën in drinkwater. 

In het bijzonder kan de soort Legionella pneumophila ernstige ziekten veroorzaken, zoals veteranenziekte, wanneer besmette aerosolen worden ingeademd.

Hun groei wordt vooral bevorderd door temperaturen tussen 25 °C en 45 °C – daarom vormt stagnatie in warmwaterleidingen een bijzonder risico.

Voor gedetailleerde informatie, zie ons artikel: Legionella in water: hoe verminder je de risico's.

Pseudomonaden in drinkwater

Pseudomonas aeruginosa is een typische waterbacterie die vocht nodig heeft om te groeien. Zij komt in het milieu voor, maar kan ook in drinkwaterleidingen en Biofilm aanwezig zijn. In deze omstandigheden profiteert zij van stilstaand water en kan zich snel vermenigvuldigen. 

Voor beheerders van drinkwatersystemen is deze bacterie bijzonder kritisch omdat zij infecties kan veroorzaken in de longen, urinewegen of wonden – en vaak resistent is tegen gangbare antibiotica. 

Voor gedetailleerde informatie, zie ons artikel: Pseudomonas in kraanwater: alles wat je moet weten.

Coliforme bacteriën in drinkwater

Coliforme bacteriën zoals Escherichia coli zijn typische indicatororganismen. Zij kunnen slechts enkele dagen in drinkwater overleven – waardoor hun detectie bijna altijd wijst op een recente fecale besmetting. 

Zelfs kleine hoeveelheden water die met bepaalde coliforme bacteriën zijn verontreinigd, kunnen diarreeziekten veroorzaken. 

Voor beheerders van drinkwatersystemen is de norm duidelijk: volgens het Drinkwaterbesluit mogen E. coli en coliforme bacteriën niet aanwezig zijn in 100 ml drinkwater. Elke detectie vereist onmiddellijke actie – voor E. coli vanwege direct gezondheidsrisico, en voor coliformen als indicator dat het systeem nader onderzocht moet worden. 

Voor meer details, zie ons artikel: Coliforme bacteriën: alles over E. coli, Enterobacter en meer.

Stenotrophomonas maltophilia

Stenotrophomonas maltophilia is een milieubacterie die voorkomt in de bodem, op planten en ook in water. 

In drinkwaterinstallaties kan zij zich in Biofilm vestigen en daar vermenigvuldigen. 

Voor gezonde mensen is zij meestal onschadelijk, maar voor immuungecompromitteerde personen kan zij een risico vormen, omdat zij infecties kan veroorzaken in de luchtwegen, de bloedbaan of wonden. 

Voor gedetailleerde informatie, zie ons artikel: Stenotrophomonas maltophilia in drinkwater: risico’s, overdracht en preventieve maatregelen. 

Klebsiella in drinkwater

Klebsiella behoren tot de familie van Enterobacteriaceae en komen van nature voor in de darmen van mensen en dieren. 

Wanneer zij in een drinkwaterinstallatie terechtkomen, kunnen zij zich in biofilm vestigen en daar langdurig aanwezig blijven. 

Voor gezonde mensen veroorzaken zij meestal geen problemen. Voor immuungecompromitteerde personen kunnen zij echter infecties veroorzaken zoals longontsteking, urineweginfecties of sepsis. 

Voor meer details, zie ons artikel: Klebsiella in drinkwater: relevante soorten, risico’s en beschermingsmaatregelen.

Enterokokken in drinkwater

Enterokokken zijn melkzuurbacteriën die voorkomen in de darmen van mensen en dieren, waar zij de spijsvertering ondersteunen. Door hun fermenterende eigenschappen worden zij zelfs bewust gebruikt in sommige voedingsmiddelen, zoals kaas of rauwe worst. 

Enterokokken kunnen ziekten veroorzaken zoals urineweginfecties, endocarditis, wondinfecties of abcessen – vooral bij mensen met een verzwakt immuunsysteem of wanneer zij het lichaam binnendringen via bijvoorbeeld katheters, wonden of slijmvliezen, bijvoorbeeld via besmet drinkwater. 

In tegenstelling tot coliforme bacteriën kunnen enterokokken – die behoren tot de groep van fecale streptokokken – buiten de darm meerdere weken overleven. Daarom is het bij een detectie vaak moeilijk om het exacte moment van besmetting te bepalen. 

Tot nu toe zijn ongeveer 25 soorten enterokokken bekend. De meest voorkomende veroorzakers van infecties zijn Enterococcus faecalisenEnterococcus faecium. 

Andere ziektekiemen en bacteriën in drinkwater

Er zijn ook andere pathogene ziektekiemen die in water kunnen overleven: hierbij horen onder andere Salmonella, Enterobacter en Vibrio cholerae. Virussen zoals norovirussen en rotavirussen kunnen eveneens maag-darmziekten veroorzaken. Daarnaast bestaat er een risico op besmetting met hepatitis A- en E-virussen via drinkwater. 

Ziektekiemen in drinkwater: wat te doen? Onze aanbevelingen

Het belangrijkste is ervoor te zorgen dat er helemaal geen ziektekiemen, bacteriën of virussen in het drinkwater terechtkomen.

Preventie met geschikte maatregelen is even belangrijk om groei binnen de installatie te voorkomen.

• Laat water regelmatig stromen: bacteriën vermenigvuldigen zich bijzonder gemakkelijk in stilstaand water.
• Reinig of vervang beluchters (kraanuitlopen) regelmatig – dit zijn typische verzamelpunten voor ziektekiemen.
• Laat drinkwater testen: zo kan besmetting in een vroeg stadium worden vastgesteld.
• Gebruik steriele filters: wanneer deze direct op kranen of douches worden geplaatst, bieden zij onmiddellijke bescherming tegen via water overgedragen ziektekiemen. 

Het in de gaten houden van de belangrijkste risico’s en het nemen van gerichte preventieve maatregelen is cruciaal om de drinkwaterkwaliteit op lange termijn te waarborgen. Voor beheerders van drinkwatersystemen betekent dit: regelmatige monitoring, consequente hygiëne en het gebruik van passende beschermingsmaatregelen.