Multiresistente ziekteverwekkers (MRE): van ontstaan tot preventie

Multiresistente pathogenen (MRE) zijn bacteriën die resistent zijn geworden tegen meerdere antibiotica, waardoor de infecties die ze veroorzaken moeilijk te behandelen zijn.

Ze vormen een grote uitdaging, vooral in ziekenhuizen en verzorgingstehuizen, waar ze zich gemakkelijk verspreiden en conventionele behandelingen vaak niet effectief zijn.

Preventieve maatregelen, zoals strikte hygiënevoorschriften en een verantwoord gebruik van antibiotica, zijn essentieel om hun verspreiding te beperken.

Hoe ontstaan multiresistente bacteriën?

Multiresistente pathogenen ontstaan wanneer bacteriën genetische veranderingen ondergaan die hen resistent maken tegen antibiotica.

Deze resistenties kunnen ontstaan door mutaties in hun genetisch materiaal of door de overdracht van resistentiegenen tussen verschillende bacteriesoorten, bijvoorbeeld via plasmiden.

Onoordeelkundig gebruik van antibiotica

Een van de grootste problemen is het onjuist gebruik van antibiotica, zoals overmatig voorschrijven, onvoldoende dosering of het niet afmaken van een voorgeschreven kuur.

Antibioticagebruik in de intensieve veehouderij

Het grootschalige gebruik van antibiotica in de veehouderij draagt ook bij aan de verspreiding van resistente bacteriën, die via de voedselketen of het milieu in het menselijk lichaam kunnen terechtkomen.

Multiresistente bacteriën leiden tot meer nosocomiale infecties

In ziekenhuizen en zorginstellingen, waar veel immuunverzwakte patiënten worden behandeld, vinden deze pathogenen ideale omstandigheden om zich te verspreiden, wat kan leiden tot moeilijk te behandelen infecties.

Men gaat ervan uit dat er in Nederland jaarlijks een aanzienlijk aantal nosocomiale infecties optreedt. Volgens het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM) bedroeg de prevalentie van ziekenhuisinfecties in 2019 op intensivecareafdelingen 11,6 % en op andere afdelingen 5,1 %.

Hoewel er geen gedetailleerde cijfers beschikbaar zijn over infecties veroorzaakt door multiresistente micro-organismen (MRE), meldt het RIVM een constante maar zorgwekkende aanwezigheid van hoogresistente bacteriën. Dit onderstreept de noodzaak van voortdurende monitoring en gerichte preventieve maatregelen om de verspreiding van multiresistente ziekteverwekkers in Nederlandse zorginstellingen tegen te gaan.

Het voorkomen van multiresistente pathogenen

De opkomst van antibioticaresistentie wordt al jaren systematisch gemonitord. Hierdoor is bekend welke multiresistente pathogenen het vaakst voorkomen en tegen welke antibiotica zij niet meer gevoelig zijn.

MRSA-bacteriën zijn de meest voorkomende multiresistente pathogenen

Een van de meest voorkomende multiresistente bacteriën is Methicilline-resistente Staphylococcus aureus (MRSA).

Deze bacterie koloniseert vaak de huid of slijmvliezen. Veel stammen zijn inmiddels niet alleen resistent tegen bèta-lactamantibiotica, maar ook tegen andere antibioticaklassen. Hierdoor zijn infecties zoals sepsis (bloedbaaninfecties) twee keer zo vaak fataal in vergelijking met sepsis veroorzaakt door niet-resistente Staphylococcus aureus-stammen.

Andere multiresistente pathogenen worden minder vaak genoemd, maar zijn niet minder belangrijk. Naast MRSA kunnen bacteriën zoals Klebsiella, Pseudomonas aeruginosa, en enterokokken (Enterococcus faecium en Enterococcus faecalis die resistent zijn tegen vancomycine – VRE) evenals bepaalde soorten Clostridium ernstige en levensbedreigende infecties veroorzaken.

3MRGN en 4MRGN

Een 3MRGN (multiresistente gramnegatieve bacterie) is resistent tegen drie van de vier belangrijkste antibiotische groepen (acylureidopenicillines, cefalosporines van de derde en vierde generatie, fluoroquinolonen en carbapenems), terwijl een 4MRGN resistent is tegen alle vier de antibiotische klassen.

Pseudomonas aeruginosa kan zowel als 3MRGN als 4MRGN voorkomen en is bijzonder gevreesd omdat het ernstige infecties veroorzaakt in ziekenhuizen en vaak moeilijk te behandelen is vanwege zijn hoge aanpassingsvermogen en natuurlijke resistentiemechanismen.

Het tegengaan van multiresistente bacteriën

Er zijn verschillende maatregelen die kunnen helpen om deze ontwikkeling tegen te gaan.

In de afgelopen jaren zijn er succesvolle inspanningen geleverd om de hygiëne in ziekenhuizen en zorginstellingen te verbeteren. De Commissie voor Ziekenhuishygiëne en Infectiepreventie van het Robert Koch Instituut (KRINKO) geeft aanbevelingen voor het voorkomen van nosocomiale infecties en voor de implementatie van organisatorische en infrastructurele maatregelen om de hygiënenormen te handhaven, zoals het gebruik van waterfilters en richtlijnen voor de desinfectie van medische apparatuur.

Daarnaast bestaan er internationale initiatieven om antibiotica gerichter en selectiever in te zetten – alleen wanneer dit echt nodig is – en om ervoor te zorgen dat ze correct worden toegepast.